“Democratische rechtstaat kan niet zonder onafhankelijke journalistiek”
In gesprek met VU-alumnus Abhijit Das
Abhijit Das groeide op met inhoudelijke discussies aan de eettafel. Hij werd opgevoed met het idee dat het niet alleen om hemzelf en zijn eigen welzijn gaat, maar ook om de ander. Daardoor stond het voor hem vast studie en werk te kiezen met maatschappelijke impact. In zijn huidige baan als programmadirecteur bij de Stichting Democratie en Media voegt hij daar nog een zakelijke mindset aan toe.
Auteur: Aafke Jochems
De geëngageerde blik op de samenleving kreeg Abhijit van jongs af aan mee. Hij hoorde verhalen over familieleden die betrokken waren geweest bij het anti-koloniale verzet tegen de Britten toen India nog geen democratie was, een land waar de persvrijheid opnieuw onder druk staat.
Leading with purpose
Op zoek naar een maatschappelijk relevante studie, kwam Abhijit bij rechten uit. Na zijn master Strafrecht werkte hij als docent en onderzoeker aan de VU. Hij was verder onder meer beleidsadviseur van de Raad van State en plaatsvervangend rechter. Terwijl hij werkte aan de afronding van zijn proefschrift, vroeg hij zich af wat hij daarna wilde. “Ik had geen goed antwoord. Daarom besloot ik de Executive MBA Leading with Purpose te doen. Ik zocht verbreding van disciplines, was nieuwsgierig naar andere mensen en andere omgevingen en wilde ook meer weten over management. Ik wilde uit mijn comfort zone stappen en dat doe je bij uitstek in een MBA. Naast de gebruikelijke MBA-vakken was de opleiding specifiek gericht op de impact die je op de maatschappij kunt maken.”
Afpellen tot kernkwestie
In het dagelijkse leven valt Abhijit nog geregeld terug op de Executive MBA: “Zo heb ik meegenomen dat als je tot besluitvorming komt, je goed moet beseffen welke verschillende perspectieven er zijn, zonder te verzanden in details. Hoe complex de situatie ook is, je moet die afpellen tot de kernkwestie. Ik heb hier elke dag nog iets aan. Door de studie Rechten heb ik me de juridische manier van denken eigen gemaakt: het goed beargumenteren, het onderbouwen van keuzes en scherp lezen. De MBA voegt daar het inzicht aan toe dat het tegenwoordig niet om óf gaat, maar om én: je kunt financieel presteren en de wereld een beetje verbeteren, je kunt rationeel zijn en intuïtie toelaten, je kunt je team tot betere prestaties motiveren en empathisch zijn.”
Stichting Democratie en Media
Tijdens de Executive MBA kreeg Abhijit interesse in het werkveld buiten de wetenschap. Per toeval stuitte hij op een vacature bij de Stichting Democratie en Media (SDM). Sinds september 2022 is Abhijit als programmadirecteur verantwoordelijk voor de financieringen en de niet-financiële ondersteuning (partner support) die SDM biedt. SDM heeft een eigen vermogen en investeert daarmee in onafhankelijke, kritische journalistiek en in een sterke, integere democratische rechtstaat in Nederland, maar ook daarbuiten. SDM is de opvolger van Stichting Het Parool, in 1944 opgericht door de grondleggers van de illegale verzetskrant Het Parool.
“Toegang voor iedereen tot onafhankelijke informatie en dezelfde rechten is cruciaal voor gelijkwaardigheid en gelijke kansen in de samenleving”
Procederen voor mensenrechten in Nederland
Gevraagd naar een kenmerkend voorbeeld van een initiatief waarin SDM investeert, vindt Abhijit het moeilijk kiezen. Uiteindelijk haalt hij er twee aan. Als eerste het Public Interest Litigation Project (PILP), dat zich richt op strategisch procederen voor mensenrechten in Nederland. Abhijit: “PILP spant rechtszaken aan als de rechten van burgers onder druk staan. Denk daarbij aan klimaat- en milieuzaken. Hun rechtzaak over het etnisch profileren van de marechaussee kreeg bijvoorbeeld veel bekendheid. PILP is innovatief, omdat het een nieuwe manier is om de democratische rechtstaat te versterken. SDM ondersteunt het vanaf het begin. Inmiddels is PILP uitgegroeid tot een zeer relevante speler.”

“We moeten toewerken naar een toekomstbestendige, onafhankelijke journalistiek die over twintig jaar nog steeds bestaat, rendabel is en vertrouwen wekt”
Onafhankelijke media voor autoritaire regimes
Het tweede voorbeeld is het Media Development Investment Fund (MDIF), dat investeert in onafhankelijke media over de hele wereld. Deze media zorgen voor nieuws en informatie die burgers nodig hebben om vrije, democratische rechtstaten op te bouwen. “MDIF is een investeringsfonds dat zich inkoopt bij onafhankelijke media,” licht Abhijit toe. “Dat doen zij juist in landen waar de onafhankelijke journalistiek onder druk staat van anti-democratische of autoritaire regimes.”
Zorgen over journalistiek
Abhijit maakt zich zorgen over de aantasting van de onafhankelijkheid van media in binnen- en buitenland: “Het vertrouwen in de journalistiek daalt. Media worden steeds meer een zondebok. Dat is gevaarlijk, want de democratische rechtstaat kan niet zonder onafhankelijke journalistiek. De journalistiek roept machthebbers ter verantwoording. Ook het financieringsmodel staat onder druk. We moeten toewerken naar een toekomstbestendige, onafhankelijke journalistiek die over twintig jaar nog steeds bestaat, rendabel is en vertrouwen wekt.”
Combinatie filantropie en rendement
“Het besef van mijn generatie is dat het maatschappelijke belang niet strikt te scheiden is van het commerciële belang”, besluit Abhijit. “Je kunt vaak meer maatschappelijke impact maken als je ook een commerciële mindset hebt: een combinatie van maatschappelijke waarde en financieel rendement is een duurzaam model. Dat is wat mij betreft de toekomst!” concludeert Abhijit.