Daken vol leven: hoe groene daken bijdragen aan de stad van de toekomst
Een dak is meestal een vergeten plek: zwart, heet en nauwelijks benut. Maar volgens Katinka Quintelier, universitair hoofddocent Strategie en Ethiek aan de VU, kan een dak veel meer zijn. Ze onderzoekt hoe daken kunnen bijdragen aan een koelere, groenere en meer biodiverse stad. 'Het gaat om meer dan schade beperken. We willen gebouwen inzetten om iets positiefs toe te voegen – voor mens, natuur én economie.'
Auteur: Mika Linse
Van beperking naar regeneratie
Quintelier werkt aan een model van regeneratieve economie: systemen die niet alleen minder milieuschade veroorzaken, maar juist bijdragen aan herstel en vernieuwing. In haar recente paper introduceert ze het idee van protective value creation – de bescherming van de intrinsieke waarde van mens en natuur, zodat duurzaamheid en opschaling hand in hand kunnen gaan. Groene daken zijn daarvan een concreet voorbeeld: waar een gebouw normaal gesproken ruimte inneemt, kan een groen dak leefgebied creëren voor planten, insecten en vogels. 'Wanneer een economisch systeem het welzijn van planten, insecten en vogels net zo goed beschermt als dat van mensen, wordt opschalen vanzelf een weg naar duurzaamheid', zo geeft Quintelier aan.
'Wanneer een economisch systeem het welzijn van planten, insecten en vogels net zo goed beschermt als dat van mensen, wordt opschalen vanzelf een weg naar duurzaamheid.'
Een dak vol voordelen
De lijst met voordelen van groene daken is indrukwekkend. In de zomer warmen zwarte daken in de stad op tot wel 90 graden, waardoor hittestress ontstaat. Groene daken houden die temperatuur veel lager en brengen verkoeling in de stedelijke omgeving. In de winter isoleren ze en verlagen ze de energiekosten. Ze kunnen regenwater bergen en voorkomen zo overbelasting van het riool. En met inheemse beplanting dragen ze actief bij aan biodiversiteit.
Nog krachtiger wordt het effect als groen en zonnepanelen worden gecombineerd. Uit recent onderzoek blijkt dat zonnepanelen boven groen tot 16% meer energie opleveren doordat ze koeler blijven.
Gezondheid en welzijn
Uit studies blijkt dat uitzicht op groen aantoonbaar bijdraagt aan sneller herstel en een beter welzijn. Toegankelijke daken kunnen zelfs uitgroeien tot plekken voor ontspanning, beweging en ontmoeting. Quintelier: 'Stel je een stad voor waar bewoners niet alleen naar het park gaan, maar ook hun eigen dak als groene ontmoetingsplek gebruiken.'
'Stel je een stad voor waar bewoners niet alleen naar het park gaan, maar ook hun eigen dak als groene ontmoetingsplek gebruiken.'
Eigenaarschap, service-modellen en investeringen
Toch zijn er drempels. De grootste uitdagingen liggen bij kosten en eigenaarschap. Bij appartementencomplexen of huurwoningen is vaak onduidelijk wie moet investeren. Ook bestaan er vooroordelen, zoals zorgen dat een dak kan lekken. Quintelier ziet oplossingen in service-modellen en collectieve investeringen. 'Bewoners, eigenaren en gemeenten kunnen samen investeren, ze profiteren immers ook samen van de voordelen, in comfort, lagere kosten en een gezondere leefomgeving.'
Experimenteren en autonomie
Een belangrijk uitgangspunt in haar werk is het betrekken van bewoners en praktijkpartners. Quintelier pleit voor ruimte om te experimenteren en regels te versoepelen. 'Mensen die in de stad wonen ervaren de problemen het meest, en hebben vaak ook goede ideeën. Door hun autonomie te vergroten en samen creatieve oplossingen te ontwikkelen, ontstaat er draagvlak én vertrouwen.'
'Mensen die in de stad wonen ervaren de problemen het meest, en hebben vaak ook goede ideeën. Door hun autonomie te vergroten en samen creatieve oplossingen te ontwikkelen, ontstaat er draagvlak én vertrouwen.'
De stad van de toekomst
Hoe ziet de toekomst eruit als groene daken grootschalig worden toegepast? Quintelier schetst een hoopvol beeld: steden die koeler zijn, minder wateroverlast hebben, meer biodiversiteit huisvesten en waar bewoners direct toegang hebben tot natuur. 'Als we niets doen, stijgt de sterfte tijdens hittegolven en lopen de kosten verder op. Maar als we daken inzetten als ruimte voor natuur en energie, bouwen we aan steden die niet alleen leefbaar zijn, maar ook floreren.'
'Als we niets doen, stijgt de sterfte tijdens hittegolven en lopen de kosten verder op. Maar als we daken inzetten als ruimte voor natuur en energie, bouwen we aan steden die niet alleen leefbaar zijn, maar ook floreren.'
Katinka Quintelier is universitair hoofddocent Strategie en Ethiek aan de VU School of Business and Economics. In haar onderzoek richt ze zich op de vraag hoe organisaties kunnen doorgroeien van duurzaamheid naar regeneratie: systemen die niet alleen schade beperken, maar juist actief ecologische en sociale waarde herstellen. Ze combineert inzichten uit bedrijfsethiek, morele psychologie en de circulaire economie om te onderzoeken hoe bedrijven en beleidsmakers kunnen samenwerken met de natuur in plaats van ertegen. Met haar huidige project Integraal Duurzame Daken onderzoekt ze samen met haar team hoe stedelijke daken kunnen uitgroeien tot plekken die biodiversiteit, energie-efficiëntie en welzijn versterken.
DEEL DEZE PAGINA
