Wordt de digitale euro het geld van de toekomst?
Contant geld verdwijnt uit ons dagelijks leven. Waar begin deze eeuw nog vrijwel iedereen bij de kassa betaalde met munten en biljetten, is dat tegenwoordig een uitzondering. Betaalpassen en mobiele apps domineren, en de vertrouwde portemonnee is grotendeels vervangen door een smartphone. Hoogleraar Money and Banking Maarten van Oordt onderzoekt hoe een volgende stap eruit zou kunnen zien: de digitale euro.
Auteur: Mika Linse
Een nieuwe speler in het geldsysteem
Volgens Van Oordt is het bijzondere aan de digitale euro dat burgers en bedrijven niet langer alleen afhankelijk zouden zijn van commerciële banken om digitaal te betalen. Ze zouden voor het eerst rechtstreeks digitaal geld kunnen bezitten dat is uitgegeven en gegarandeerd door de centrale bank – even veilig als contant geld, maar dan in digitale vorm. Het klinkt technisch, maar het raakt aan een fundamentele vraag: willen we dat de overheid zelf een rol speelt in ons dagelijks betaalverkeer, of laten we dat liever aan de commerciële sector over?
De hoop van beleidsmakers
Op Europees niveau speelt de wens om minder afhankelijk te zijn van buitenlandse betaalproviders en, in de toekomst, van digitale munten die zijn gekoppeld aan de Amerikaanse dollar. Tegelijk hopen beleidsmakers dat een digitaal publiek betaalmiddel iedereen toegang geeft tot een betrouwbare en veilige vorm van geld. Een rekening bij de centrale bank zou ook aan bedrijven stabiliteit kunnen bieden in onrustige tijden. Geld bij de centrale bank kan namelijk niet ‘kwijt’ raken als een commerciële bank in de problemen komt, waardoor bedrijven meer zekerheid hebben over hun tegoeden. Daarnaast zou de digitale euro de concurrentie onder banken kunnen vergroten, omdat consumenten hun saldo in principe met één druk op de knop kunnen verplaatsen.
'Online betalingen met de digitale euro vallen onder dezelfde strenge regels als gewone bankbetalingen.'
Kansen en risico's
Toch brengt de digitale euro ook de nodige zorgen met zich mee. Een vaak gehoorde vrees is dat commerciële banken minder geld beschikbaar hebben om uit te lenen als burgers massaal overstappen. Van Oordt nuanceert dat beeld: 'Banken stallen zelf momenteel meer dan 2.500 miljard euro op hun rekeningen bij de centrale bank; dat is meer dan zevenduizend euro per inwoner van het eurogebied.' Ook wijst hij erop dat er in de kern nog steeds krediet verstrekt kan worden, maar dat de cruciale vraag is wie bepaalt aan wie het geld wordt uitgeleend. 'Wanneer mensen besluiten om meer digitale euro’s rechtstreeks bij de centrale bank te bewaren, wordt de invloed van de centrale bank groter en die van commerciële banken kleiner. Banken zouden dan iets minder spaargeld van klanten hebben, maar dat betekent niet dat er minder geld beschikbaar is om leningen te verstrekken, het geld stroomt alleen via een andere route door de economie.'
Een ander belangrijk punt is privacy. Waar je met contant geld nog altijd anoniem kunt betalen – zonder dat iemand weet wat je koopt of waar je dat doet – is dat bij digitale betalingen heel anders. Banken zijn wettelijk verplicht om al het betalingsverkeer te controleren, zodat verdachte transacties kunnen worden opgespoord. Uit onderzoek blijkt dat veel mensen juist hechten aan de privacy die contant geld biedt, en dat zij die bescherming ook graag zouden terugzien in nieuwe vormen van digitaal betalen.
'De digitale euro zal daar in de huidige plannen weinig aan veranderen,' zegt Van Oordt. 'Online betalingen met de digitale euro vallen onder dezelfde strenge regels als gewone bankbetalingen.' Er wordt gedacht aan een extra functie waarmee mensen kleine bedragen met meer privacy kunnen betalen – vergelijkbaar met hoe vroeger de chipknip werkte. Toch ziet Van Oordt daarin weinig meerwaarde ten opzichte van contant geld. 'Voor dat soort betalingen worden waarschijnlijk lage limieten ingesteld, hooguit geschikt voor kleine uitgaven zoals zakgeld,' legt hij uit. 'Bovendien mogen deze betalingen volgens het huidige voorstel niet worden gebruikt voor online aankopen, terwijl juist dáár contant geld geen alternatief biedt.'
'Bovendien mogen deze betalingen volgens het huidige voorstel niet worden gebruikt voor online aankopen, terwijl juist dáár contant geld geen alternatief biedt.'
Zal de digitale euro toeslaan?
Het succes van de digitale euro zal afhangen van de manier waarop deze uiteindelijk wordt vormgegeven. Volgens Van Oordt heeft het idee in potentie alles in zich om een waardevolle aanvulling te worden op ons huidige geldsysteem. “In theorie klinkt de digitale euro veelbelovend,” zegt hij. 'Je zou kunnen denken aan een veilig en gebruiksvriendelijk betaalsysteem met een hoge mate van privacy en een aantrekkelijke rente.'
Toch is het volgens hem belangrijk dat de digitale euro écht aansluit bij de wensen van burgers en bedrijven. In de huidige plannen ontbreekt nog een rentevergoeding, gelden er strikte limieten aan het saldo dat mensen mogen aanhouden en biedt de digitale euro weinig extra’s op het gebied van privacy. 'Voor veel mensen is het verschil tussen de digitale euro en het saldo op een gewone bankrekening moeilijk te doorgronden,' legt Van Oordt uit. 'Als de digitale euro dan geen concrete voordelen biedt en ook nog eens onhandige limieten heeft, blijft er voor de eindgebruiker weinig reden om over te stappen.'
Juist daarom ziet Van Oordt een belangrijke rol voor politici en beleidsmakers. Zij moeten volgens hem zorgen dat de digitale euro aantrekkelijk wordt vormgegeven en écht meerwaarde biedt voor gebruikers. 'Dat zou de sleutel kunnen zijn tot succes,' zegt hij. 'Anders dreigt de digitale euro een goedbedoeld maar weinig gebruikt instrument te worden. De invoering ervan kost niet alleen miljarden, maar het zou ook een unieke kans zijn om een digitale euro te introduceren die werkelijk nuttig is voor burgers en bedrijven.'
'Als de digitale euro dan geen concrete voordelen biedt en ook nog eens onhandige limieten heeft, blijft er voor de eindgebruiker weinig reden om over te stappen.'
Maarten van Oordt is hoogleraar Money and Banking aan de VU School of Business and Economics. Zijn onderzoek richt zich op de toekomst van geld, digitaal betalingsverkeer en de rol van centrale banken in een veranderend financieel systeem. Van Oordt publiceerde onder meer in vooraanstaande academische tijdschriften zoals Management Science, Journal of Money, Credit and Banking, Journal of Financial and Quantitative Analysis en Journal of Political Economy.
Wil je meer weten over de digitale euro? Lees dan de oratie van Maarten van Oordt.
Fotografie: Chris Gorzeman
DEEL DEZE PAGINA
